1. Teslim koşulları ve geçerli gereklilikler
Tablo 1 – Teslim koşulları, ürün biçimleri ve geçerli gereklilikler
| Isıl işlem durumu | Sembol | Çubuk | Filmaşin | Tel |
|---|---|---|---|---|
| İşlem görmemiş | Sembol yok veya +U | X | X | — |
| Küreselleştirme tavı uygulanmış | +AC | X | X | X |
| Sipariş esası | Geçerli gereklilikler |
|---|---|
| Tablo 3 ve 4 ile 6, 7 veya 8 | Tablo 3 ve 4'e göre kimyasal bileşim, Tablo 6, 7 veya 8'e göre mekanik özellikler. |
| Tablo 3 ve 4 ile 6, 7 veya 8 ve 9, 10 veya 11 | Tablo 3 ve 4'e göre kimyasal bileşim, Tablo 6, 7 veya 8'e göre mekanik özellikler, Tablo 9, 10 veya 11'e göre sertleşebilirlik. |
| Tablo 3 ve 4 ile 6, 7 veya 8 ve 12 | Tablo 3 ve 4'e göre kimyasal bileşim, Tablo 6, 7 veya 8'e göre mekanik özellikler, Tablo 12'ye göre asgari çekirdek sertliği ve azami çap. |
| Tablo 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11 veya 12 | Teklif talebi ve sipariş sırasında mutabık kalınırsa EN 10263-1 Ek A kapsamındaki ek veya özel gereklilikler uygulanır. |
Tablo 2 – Teslimde yüzey durumu
| Mutabakat esası | Yüzey durumu | Sembol | Çubuk | Filmaşin | Tel |
|---|---|---|---|---|---|
| Aksi kararlaştırılmadıkça | Haddelendiği durumda | Sembol yok veya +AR | X | X | — |
| Mutabakata bağlı özel yüzey durumu | Soğuk çekilmiş | +C | — | — | X |
| Mutabakata bağlı özel yüzey durumu | Hafif soğuk çekilmiş | +LC | X | — | X |
| Mutabakata bağlı özel yüzey durumu | Yüzeyi soyulmuş | +PE | X | X | X |
X = uygulanır, — = uygulanmaz. Sipariş sırasında başka teslim koşulları kararlaştırılabilir.
Isıl işlem durumu ve yüzey durumu ayrı gerekliliklerdir. Tablo, standardı referans olarak gösterir. Ürün biçimi, teslim koşulu ve uygunluk siparişte teyit edilmelidir.
Kaynak: EN 10263-4:2017, Tablo 1 ve 2, sayfa 6–7 (PDF sayfa 7–8).
2. Kimyasal bileşim
Tablo 4 – Bor alaşımlı çeliklerin kimyasal bileşimi (döküm analizi)
23B2 için standart referans gereklilikleri. Çelik numarası 1.5508. Belirli bir döküme ait sonuçlar için o dökümün analizine başvurulmalıdır. Sipariş standardı ile hammadde ve bitmiş ürüne ilişkin gereklilikler ayrı ayrı teyit edilmelidir.
| Element | Kütlece oran, % |
|---|---|
| C | 0.20–0.25 |
| Si | ≤0.30 |
| Mn | 0.60–0.90 |
| P | ≤0.025 |
| S | ≤0.025 |
| Cr | ≤0.30 |
| Mo | — |
| Cu | ≤0.25 |
| B | 0.0008–0.005 |
Değerler kütlece yüzde olarak verilmiştir. Aksi belirtilmedikçe tek değerler üst sınırdır. “—” kaynakta boş bırakılan alanı gösterir ve içeriğin sıfır olduğu anlamına gelmez.
Listede yer almayan elementler, ergitme işleminin tamamlanması için yapılan ilaveler dışında, alıcının onayı olmadan kasıtlı olarak eklenmemelidir. Sertleşebilirliği, mekanik özellikleri veya uygunluğu bozabilecek elementlerin hurda ya da diğer üretim malzemelerinden geçmesini önlemek için tedbir alınmalıdır.
Tablo 9–11 uyarınca sertleşebilirlik şartı bulunan çeliklerde kükürt ve fosfor dışında bileşim sınırlarından küçük sapmalara izin verilir. Sapmalar karbonda 0.01% değerini, diğer elementlerde Tablo 5'teki değerleri aşmamalıdır.
Soğuk dövme performansını iyileştirmek için 0.020–0.050% aralığında alüminyum ilave edilebilir.
Azami krom içeriği 0.30% ise teklif talebi ve sipariş sırasında asgari içerik de kararlaştırılabilir.
1.5408 numaralı çelikte çekirdeğin sertleşmesi için b notu 0.15% alt krom sınırını belirtir. Bu sınır teklif talebi ve sipariş sırasında kararlaştırılabilir. Belirli uygulamalarda daha düşük bir üst sınır üzerinde de mutabık kalınabilir.
Tablo 5 – Ürün analizinde izin verilen sapmalar
| Element | Döküm analizi sınır değerleri, % | Ürün analizinde izin verilen sapma, % |
|---|---|---|
| C | ≤0.50 | ±0.02 |
| Si | ≤0.30 | ±0.03 |
| Mn | ≤1.00 | ±0.04 |
| Mn | >1.00 ve ≤1.45 | ±0.05 |
| P | ≤0.025 | +0.005 |
| S | ≤0.025 | +0.005 |
| Cr | ≤1.70 | ±0.05 |
| Mo | ≤0.30 | ±0.03 |
| Ni | ≤2.00 | ±0.05 |
| B | ≤0.0050 | ±0.0003 |
| Cu | ≤0.25 | +0.03 |
± işareti, aynı dökümde bir elementin ürün analizi sonucunun Tablo 3 ve 4'teki üst sınırı aşabileceğini veya alt sınırın altında kalabileceğini, ancak iki yönde birden sapamayacağını gösterir.
Döküm analizinde 0.020–0.035% veya 0.020–0.040% kükürt aralığı belirtilen çeliklerde izin verilen sapma ±0.005% değerindedir.
Kaynak: EN 10263-4:2017, Tablo 4, sayfa 9 (PDF sayfa 10) ve Tablo 5, sayfa 10 (PDF sayfa 11). Bu tablolarla birlikte standardın tam metnine başvurulmalıdır.
3. Mekanik özellikler
Tablo 8 – Belirtilen teslim koşulunda bor alaşımlı çeliklerin mekanik özellikleri
| Çelik adı | Çelik numarası | Çap | Teslim koşulu | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| +U or +PE | +AC or +AC+PE | +U+C | +U+C+AC | +U+C+AC+LC | +AC+C | ||||||||||
| üzeri, mm | kadar, sınır dâhil, mm | Rm azami, MPa | Z asgari, % | Rm azami, MPa | Z asgari, % | Rm azami, MPa | Z asgari, % | Rm azami, MPa | Z asgari, % | Rm azami, MPa | Z asgari, % | Rm azami, MPa | Z asgari, % | ||
| 23B2 | 1.5508 | 2 | 5 | — | — | — | — | — | — | 480 | 68 | 520 | 66 | — | — |
| 23B2 | 1.5508 | 5 | 10 | 600 | 60 | 490 | 66 | 690 | 55 | 470 | 68 | 510 | 66 | 580 | 61 |
| 23B2 | 1.5508 | 10 | 25 | 600 | 60 | 490 | 66 | 680 | 55 | 470 | 68 | 510 | 66 | 570 | 61 |
+U teslim koşulundaki çekme dayanımı değerleri, Tablo 4'te ilgili çelik kalitesi için verilen bileşim aralığının tümüyle uyumlu değildir. Verilen çap ve bileşim için çekme dayanımı değerleri ile sertleşebilirlik şartlarının uyumu kontrol edilmelidir.
Kaynak: EN 10263-4:2017, Tablo 8, sayfa 12. Rm çekme dayanımı, Z kopmada kesit daralmasıdır. Değerler belirtilen çap aralıkları ve teslim koşulları için geçerlidir. Tire işareti sıfır değer veya tedarik teyidi anlamına gelmez.
4. Sertleşebilirlik gereklilikleri
Tablo 11 – Normal sertleşebilirliğe (+H) sahip bor alaşımlı çelikler için sertlik sınırları
| Çelik adı | Çelik numarası | Sembol | Östenitleştirme sıcaklığı, °C (±5 °C) | Sınır | Su verilen uçtan belirtilen uzaklıkta (mm) ölçülen sertlik, HRC | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.5 | 3 | 5 | 7 | 9 | 11 | 13 | 15 | 20 | 25 | 30 | 35 | 40 | 45 | 50 | |||||
| 23B2 | 1.5508 | +H | 890 | azami | 49 | 48 | 47 | 45 | 39 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |
| 23B2 | 1.5508 | +H | 890 | asgari | 41 | 39 | 37 | 21 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |
Kaynak: EN 10263-4:2017, Tablo 11, sayfa 19.
Tablo 12 – Çekirdek sertleştirme deneyinde (+CH) en az 90% martenzit için azami çap
| Çelik adı | Çelik numarası | Sembol | Östenitleştirme sıcaklığı, °C (±5 °C), bkz. not a | Asgari çekirdek sertliği, HRC | Azami çap, mm, bkz. not b |
|---|---|---|---|---|---|
| 23B2 | 1.5508 | +CH | 890 | 40 | 9 |
Rehber olarak belirtilen sertleştirme sıcaklığında en az 30 dakika bekletme önerilir.
Azami çaplar, her çelik kalitesinin en düşük sertleşebilirliğinde geçerlidir. +HH kaliteleri için azami çap artırılabilir.
Kaynak: EN 10263-4:2017, Tablo 12, sayfa 21.
Bu değerler, belirtilen deney koşullarındaki standart referanslarıdır. Tedarik durumu, belirli bir kesite uygunluk ve üretimdeki ısıl işlem yöntemi ayrıca doğrulanmalıdır. Teslim şartları teknik incelemeye tabidir.